Ishlab chiqarish uchun ERP — bu buyurtmalar, ombor, materiallar, ishlab chiqarish va jo‘natish o‘zaro bog‘langan yagona tizim. Menejer buyurtmani qabul qiladi, tizim esa materiallar yetadimi-yo‘qmi, sex uni qachon bajara oladi va nimani qo‘shimcha sotib olish kerak — shularni ko‘rsatadi. U jadvallar va CRM endi yetmay qolganda kerak bo‘ladi: bo‘limlar o‘rtasidagi ma’lumotlarni qo‘lda jamlashadi, materiallar yetishmasligini esa buyurtma allaqachon ishlab chiqarishda bo‘lganda bilib qolishadi.
Quyida oddiy tilda ERP nima ekanini, u CRM’dan nimasi bilan farq qilishini, unda nimalar yuritilishini va nega uni bitta jarayondan boshlab joriy etgan ma’qul ekanini tushuntiramiz.
ERP nima — oddiy tilda
ERP — inglizcha Enterprise Resource Planning, ya’ni «korxona resurslarini rejalashtirish» iborasining qisqartmasi. Resurslar — bu materiallar, uskunalar, odamlar, vaqt va pul. ERP tizimi ular haqidagi ma’lumotlarni bitta bazaga jamlaydi va har bir bo‘lim umumiy ma’lumotlarning o‘ziga tegishli qismi bilan ishlaydi.
Ta’minot bo‘limi qabul qilingan buyurtmalar uchun qanday materiallar kerakligini ko‘radi. Ombor — nima kelgani, nima chiqib ketgani va nima aniq bir buyurtma uchun ajratib qo‘yilganini. Sex — bugun nima qilish kerakligini va qaysi muddatgacha. Savdo bo‘limi — buyurtmani mijozga aslida qachon jo‘natish mumkinligini.
Ko‘pincha ERP’ni «ishlab chiqarish hisobi uchun dastur» deb qidirishadi. Bu to‘g‘riga yaqin, ammo to‘liq emas: hisob «nima bo‘lgan» degan savolga javob beradi, ERP esa rejalashtirishga ham yordam beradi — nimani, qachon va nimadan qilish kerak. Jadvallarda ham ko‘p narsani yuritish mumkin, lekin u yerda har bir o‘zgarish fayldan faylga qo‘lda ko‘chiriladi va bir joydagi xato keyingi fayllarga ham o‘tib ketadi.
ERP’ning CRM’dan farqi
CRM — mijoz va sotuv haqida: arizalar, tijorat takliflari, bitimlar, muloqot tarixi. ERP — sotuvdan keyin kompaniya ichida nima sodir bo‘lishi haqida: materiallar, ombor, ishlab chiqarish, jo‘natish. Qisqasi: CRM «nimani va kimga sotdik» degan savolga javob beradi, ERP esa — «buni nimadan, qachon va qanday qilamiz» degan savolga.
Kichik ishlab chiqarish korxonasiga ko‘pincha ishlab chiqarish bosqichlari qo‘shilgan CRM yetarli bo‘ladi. U qanday tuzilganini ishlab chiqarish uchun CRM haqidagi maqolada aytib beramiz. ERP buyurtmalarga ombor, xaridlar va sex yuklamasini rejalashtirish qo‘shilganda kerak bo‘ladi. Ko‘p hollarda tizimlar birga ishlaydi: buyurtma CRM’da paydo bo‘ladi, ERP’ga uzatiladi, ishlab chiqarish holati esa menejerga qaytadi.
Ishlab chiqarish uchun ERP tizimida nimalar yuritiladi
Turli tizimlarda modullar to‘plami har xil, lekin ishlab chiqarish uchun asos odatda bir xil:
-
Buyurtmalar. Nima qabul qilingan, qaysi ustuvorlikda, qaysi muddatgacha va nima allaqachon ishda.
-
Ombor. Materiallar va tayyor mahsulot qoldiqlari, kirim, chiqim, aniq bir buyurtma uchun zaxira. Menejer nima bo‘shligini, nima esa boshqa mijozga allaqachon va’da qilinganini ko‘radi.
-
Materiallar va xaridlar. Mahsulot nimalardan iborat va unga qaysi materialdan qancha ketadi — masalan, bosma platalarni montaj qilishda bu har bir plata uchun komponentlar ro‘yxati. Shunga asoslanib tizim yangi buyurtmalar uchun nimani qo‘shimcha sotib olish kerakligini hisoblaydi va ta’minot bo‘limi xaridni oxirgi daqiqada emas, reja bo‘yicha qiladi.
-
Ishlab chiqarish. Sex uchun topshiriqlar, bosqichlar, uchastkalarning bandligi, tayyor mahsulot chiqarilishi. Ish qayerda tiqilib qolayotgani va uchastka qachon bo‘shashi ko‘rinib turadi.
-
Jo‘natish. Nima tayyor, nima yig‘ilgan, nima va kimga jo‘natilgan. Menejer mijozga hali tayyor bo‘lmagan narsani va’da qilmaydi.
Agar ishlab chiqarish va ombor hisobi uchun dastur qidirayotgan bo‘lsangiz, ikkita blokdan boshlang: ombor va sex uchun topshiriqlar. Bu — o‘zak, keyinchalik unga qolganlari qo‘shiladi: rahbar uchun hisobotlar, sifat nazorati, bir necha oy oldinga rejalashtirish.
ERP joriy etish vaqti kelganining belgilari
ERP kamdan-kam hollarda oldindan joriy etiladi. Odatda unga jadvallar kompaniyaga juda qimmatga tusha boshlaganda kelishadi: bekor turib qolishlar, shoshilinch xaridlar, jo‘natishdagi xatolar tufayli. Mana shu payt yaqinlashganini ko‘rsatadigan belgilar:
-
Materiallar kutilmaganda tugab qoladi. Yetishmovchilik haqida buyurtma allaqachon ishda bo‘lib, sex bekor turib qolganda bilishadi.
-
Jadvaldagi qoldiqlar ombordagi bilan mos kelmaydi. Katta buyurtma oldidan kimdir javonlarni qayta sanab chiqishga boradi.
-
Muddatlar chamalab aytiladi. Sexning bandligini hech kim ko‘rmaydi, shuning uchun mijozga aytilgan muddat hisob-kitob emas, menejerning va’dasi.
-
Bir xil ma’lumotlar bir necha marta kiritiladi. Savdo jadvaliga, sex jadvaliga, 1C’ga.
-
Rahbar uchun hisobot qo‘lda tayyorlanadi. U tayyor bo‘lganda undagi raqamlar allaqachon eskirgan bo‘ladi.
-
O‘sish xodimlar soniga bog‘lanib qoladi. Buyurtmalar ko‘paydi va ularni jamlab borish uchun jadvallarga yana bitta odam kerak.
-
Jadvallarni faqat bitta odam tushunadi. U ta’tilga chiqadi — va hisob to‘xtab qoladi.
Bitta belgi — jadvallarni tartibga keltirish uchun sabab. Bir nechtasi birdaniga — tizim haqida jiddiy o‘ylash uchun sabab.
Ishlab chiqarish uchun tayyor ERP yoki o‘zingizniki
Tayyor ERP’lar, jumladan 1C asosidagilari, sinovdan o‘tgan tuzilmani beradi: ombor, xaridlar, ishlab chiqarish va hisobotlar ularda allaqachon puxta o‘ylangan. Kamchiligi shundaki, ko‘pincha o‘z jarayonlaringizni tizimga moslashtirishga to‘g‘ri keladi, o‘zgartirishlarni esa aynan shu tizim bo‘yicha mutaxassislar kiritadi. Agar ishlab chiqarishingiz odatiy tarzda tashkil etilgan bo‘lsa, tayyor ERP — oqilona tanlov.
O‘z tizimingiz quyidagi hollarda o‘zini oqlaydi:
-
Jarayonlar nostandart. Har bir mahsulot alohida hisoblanadigan buyurtma asosidagi ishlab chiqarish odatiy sxemaga yaxshi sig‘maydi.
-
ERP’ning faqat bir qismi kerak. Masalan, allaqachon ishlab turgan 1C va CRM bilan bog‘langan ombor va sex topshiriqlari.
-
Sexga oddiy interfeys kerak. Usta bosqichlarni planshetdan, rus yoki o‘zbek tilida, uzoq o‘qitishsiz belgilaydi.
Aralash variant ham ishlaydi: 1C buxgalteriya va hujjatlar uchun qoladi, o‘z modulingiz esa ishlab chiqarishni yuritadi va u bilan ma’lumot almashadi.
Tanlayotganda funksiyalar ro‘yxatiga emas, o‘z jarayoningizga qarang. Buyurtmangiz qabul qilinganidan jo‘natilgunigacha qo‘shimcha jadvallarsiz o‘tadigan tizim mos keladi.
Joriy etishni nimadan boshlash kerak
Ko‘p uchraydigan xato — hamma narsani birdaniga tizimga o‘tkazish. Joriy etish cho‘zilib ketadi, odamlar charchaydi va asta-sekin hamma jadvallarga qaytadi. Jarayonlarni birma-bir o‘tkazish ishonchliroq:
-
Eng ko‘p muammo keltirayotgan jarayonni tanlang. Masalan, materiallar ombori yoki ishdagi buyurtmalar hisobi.
-
U hozir qanday ishlashini yozib chiqing. Kim nima qiladi, ma’lumotlar qayerda saqlanadi, qayerda yo‘qoladi.
-
Shu jarayonni tizimda ishga tushiring. Odamlarga ishlab ko‘rishga imkon bering va fikr-mulohazalarni to‘plang.
-
Keyingisini qo‘shing. Birinchi jarayon o‘rnashib olgach, ishlab chiqarishni, keyin xaridlarni ulang.
Kompaniya ichida joriy etish uchun javob beradigan odam kerak. Usiz tizim shunchaki «pudratchining loyihasi» bo‘lib qolaveradi. Dastlab jadvallar tizim bilan parallel yuritiladi — bu normal holat, lekin ma’lumotlar faqat tizimda yuritila boshlaydigan sanani belgilab qo‘ying.
Ma’lumotnomalarning — nomenklatura, materiallar, mijozlar — asosiy versiyasi qayerda bo‘lishini oldindan kelishib oling: 1C’dami yoki yangi tizimdami. CRM’ni ham xuddi shunday bosqichma-bosqich joriy etgan ma’qul — qadam-baqadam reja «CRM joriy etish: 30, 60 va 90 kunlik reja» maqolasida bor.
Tekshiruv ro‘yxati
-
Materiallar. Keyingi hafta buyurtmalari uchun materiallar yetadimi-yo‘qmi, omborga kirmasdan bilasiz.
-
Qoldiqlar. Hisobdagi raqamlar javonlarda turgan narsaga mos keladi.
-
Muddatlar. Mijozga muddat chamalab emas, sexning bandligiga qarab aytiladi.
-
Ma’lumot kiritish. Har bir buyurtma bir nechta jadvalga emas, bir marta kiritiladi.
-
Ma’lumotnomalar. Nomenklatura va mijozlarning asosiy versiyasi qayerdaligi aniq.
-
Birinchi qadam. Joriy etishni qaysi jarayondan boshlashingizni ayta olasiz.
Agar jadvallar va 1C ishlab chiqarish sur’atiga yetisha olmay qolgan bo‘lsa, jarayonlaringizni ko‘rib chiqamiz va nimadan boshlashni maslahat beramiz: tayyor tizimdanmi, o‘zingiznikidanmi yoki ularning birikmasidanmi. Bunday tizimlarni qanday yaratishimizni CRM va ERP ishlab chiqish sahifasida, ishlab chiqaruvchilar bilan qanday ishlashimizni esa «Ishlab chiqarish kompaniyasi uchun sayt» sahifasida aytib beramiz. Ishimizga misol — bosma platalar ishlab chiqaruvchisi BOFPCB sayti.