Өндіріске арналған ERP — тапсырыстар, қойма, материалдар, өндіріс және жөнелту бір-бірімен байланысқан біртұтас жүйе. Менеджер тапсырыс қабылдайды, ал жүйе материалдың жететін-жетпейтінін, цех оны қашан жасай алатынын және нені қосымша сатып алу керек екенін көрсетеді. Ол кестелер мен CRM жеткіліксіз болғанда керек: бөлімдер арасындағы деректерді қолмен жинақтайды, ал материал жетіспейтінін тапсырыс жұмысқа алынғаннан кейін ғана біледі.
Төменде ERP деген не екенін, оның CRM-нен айырмашылығын, онда не жүргізілетінін және оны неге бір процестен бастап енгізген дұрыс екенін қарапайым тілмен түсіндіреміз.
ERP деген не: қарапайым тілмен
ERP — ағылшынша Enterprise Resource Planning, яғни «кәсіпорын ресурстарын жоспарлау» деген сөздің қысқартылуы. Ресурстар — материалдар, жабдық, адамдар, уақыт және ақша. ERP жүйесі олар туралы деректерді бір базаға жинайды, ал әр бөлім ортақ деректердің өзіне қатысты бөлігімен жұмыс істейді.
Жабдықтау бөлімі қабылданған тапсырыстарға қандай материалдар керек екенін көреді. Қойма — не келгенін, не кеткенін және нақты тапсырысқа не сақталып қойылғанын. Цех — бүгін не істеу керегін және оны қай мерзімге дейін бітіру керегін. Сату бөлімі — тапсырысты клиентке шын мәнінде қашан жөнелтуге болатынын.
ERP-ні көбіне «өндірісті есепке алу бағдарламасы» деп іздейді. Бұл жақын, бірақ толық емес: есеп «не болды» деген сұраққа жауап береді, ал ERP жоспарлауға да көмектеседі — нені, қашан және неден жасау керек. Кестелерде де көп нәрсені жүргізуге болады, бірақ онда әр өзгерісті файлдан файлға қолмен көшіреді, ал бір жердегі қате әрі қарай тарала береді.
ERP-нің CRM-нен айырмашылығы
CRM — клиент пен сату туралы: өтінімдер, коммерциялық ұсыныстар, мәмілелер, қарым-қатынас тарихы. ERP — сатудан кейін компания ішінде болатын нәрселер туралы: материалдар, қойма, өндіріс, жөнелту. Қысқасы: CRM «кімге не саттық» деген сұраққа жауап береді, ал ERP — «мұны неден, қашан және қалай жасаймыз» деген сұраққа.
Шағын өндіріске көбіне өндірістік кезеңдері бар CRM жеткілікті. Оның қалай жұмыс істейтінін өндіріске арналған CRM туралы мақалада айтамыз. ERP тапсырыстарға қойма, сатып алу және цех жүктемесін жоспарлау қосылғанда керек болады. Жүйелер жиі бірге жұмыс істейді: тапсырыс CRM-де пайда болып, ERP-ге беріледі, ал өндіріс мәртебесі менеджерге қайта оралады.
Өндіріске арналған ERP жүйесінде не жүргізіледі
Модульдер жиынтығы әр жүйеде әртүрлі, бірақ өндіріс үшін негіз әдетте бірдей:
-
Тапсырыстар. Не қабылданды, қандай басымдықпен, қай мерзімге және не қазір жұмыста.
-
Қойма. Материалдар мен дайын өнімнің қалдықтары, кіріс, шығыс, нақты тапсырысқа арналған резерв. Менеджер не бос екенін, ал не басқа клиентке уәде етіліп қойғанын көреді.
-
Материалдар мен сатып алу. Бұйым неден тұрады және оған неден қанша жұмсалады — мысалы, баспа платаларын монтаждау үшін бұл әр платаға арналған компоненттер тізімі. Осыдан жүйе жаңа тапсырыстарға нені қосымша сатып алу керек екенін есептейді, ал жабдықтау бөлімі соңғы сәтте емес, жоспар бойынша сатып алады.
-
Өндіріс. Цехке арналған тапсырмалар, кезеңдер, учаскелердің жүктемесі, дайын өнім шығару. Қай жерде кептеліс барын және учаске қашан босайтынын көруге болады.
-
Жөнелту. Не дайын, не жинақталды, не жөнелтілді және кімге. Менеджер клиентке әлі жасалмаған нәрсені уәде етпейді.
Өндіріс пен қойманы есепке алу бағдарламасын іздесеңіз, екі блоктан бастаңыз: қойма және цехке арналған тапсырмалар. Бұл — өзек, оған кейін қалғаны қосылады: басшыға арналған есептер, сапа бақылауы, бірнеше айға алдын ала жоспарлау.
ERP енгізу уақыты келгенінің белгілері
ERP-ні сирек алдын ала енгізеді. Әдетте оған кестелер компанияға тым қымбатқа түсе бастағанда келеді: тоқтап тұру, шұғыл сатып алу, жөнелтудегі қателер түрінде. Бұл сәттің жақын екенін мына белгілерден байқауға болады:
-
Материалдар кенеттен таусылады. Жетіспеушілікті тапсырыс жұмысқа алынып, цех бос тұрып қалғанда ғана біледі.
-
Кестедегі қалдықтар қоймадағымен сәйкес келмейді. Ірі тапсырыс алдында біреу сөрелерді қайта санауға барады.
-
Мерзімді көз мөлшерімен айтады. Цехтің жүктемесін ешкім көрмейді, сондықтан клиентке айтылған мерзім — есеп емес, менеджердің уәдесі.
-
Бір деректерді бірнеше рет енгізеді. Сату кестесіне, цех кестесіне, 1С-ке.
-
Басшыға арналған есепті қолмен жинайды. Ол дайын болғанда, ондағы сандар ескіріп үлгереді.
-
Өсу адамдарға тіреледі. Тапсырыстар көбейді, оларды жинақтау үшін кестелерге тағы бір адам керек.
-
Кестелерді бір адам ғана түсінеді. Ол демалысқа кетсе, есеп тоқтап қалады.
Бір белгі — кестелерді ретке келтіруге себеп. Бірнешеуі бірден байқалса — жүйе туралы байыппен ойлануға себеп.
Өндіріске арналған дайын ERP ме, әлде өзіңіздікі ме
Дайын ERP жүйелері, соның ішінде 1С негізіндегілері, тексерілген құрылым береді: қойма, сатып алу, өндіріс және есептер оларда алдын ала ойластырылған. Кемшілігі — өз процестеріңізді жүйеге жиі бейімдеуге тура келеді, ал жүйені жетілдіруді дәл сол жүйенің мамандары жасайды. Өндірісіңіз типтік болса, дайын ERP — ақылға қонымды таңдау.
Өз жүйеңіз мына жағдайларда өзін ақтайды:
-
Процестер стандартты емес. Әр бұйым жеке есептелетін тапсырыс бойынша өндіріс типтік үлгіге оңай сыймайды.
-
ERP-нің бір бөлігі ғана керек. Мысалы, жұмыс істеп тұрған 1С-пен және CRM-мен байланысқан қойма мен цех тапсырмалары.
-
Цехке қарапайым интерфейс керек. Шебер кезеңдерді планшеттен, орыс немесе өзбек тілінде, ұзақ оқытусыз белгілейді.
Аралас нұсқа да жұмыс істейді: 1С бухгалтерия мен құжаттар үшін қалады, ал өз модуліңіз өндірісті жүргізіп, онымен деректер алмасады.
Таңдағанда функциялар тізіміне емес, өз процесіңізге қараңыз. Тапсырысыңыз қабылдаудан жөнелтуге дейінгі жолды қосалқы кестелерсіз өтетін жүйе сізге сай келеді.
Енгізуді неден бастау керек
Жиі кездесетін қате — бәрін жүйеге бірден көшіру. Енгізу созылып кетеді, адамдар шаршайды, біртіндеп бәрі кестелерге қайта оралады. Процестерді бір-бірлеп енгізген сенімдірек:
-
Ең көп қиындық тудыратын процесті таңдаңыз. Мысалы, материалдар қоймасы немесе жұмыстағы тапсырыстарды есепке алу.
-
Оның қазір қалай жұмыс істейтінін сипаттаңыз. Кім не істейді, деректер қайда сақталады, қай жерде жоғалады.
-
Осы процесті жүйеде іске қосыңыз. Адамдарға жұмыс істеп көруге мүмкіндік беріп, ескертулерді жинаңыз.
-
Келесісін қосыңыз. Бірінші процесс орныққанда өндірісті, содан кейін сатып алуды қосыңыз.
Компания ішінде енгізуге жауап беретін адам керек. Онсыз жүйе «мердігердің жобасы» болып қала береді. Алғашқы кезде кестелер жүйемен қатар жүреді — бұл қалыпты, бірақ одан кейін деректер тек жүйеде жүргізілетін күнді белгілеңіз.
Анықтамалықтардың — номенклатураның, материалдардың, клиенттердің — негізгі нұсқасы қай жерде болатынын алдын ала келісіп алыңыз: 1С-те ме, әлде жаңа жүйеде ме. CRM-ді де дәл осылай кезең-кезеңімен енгізген жөн — қадамдық жоспар «CRM енгізу: 30, 60 және 90 күнге жоспар» мақаласында бар.
Чек-парақ
-
Материалдар. Қоймаға бармай-ақ келесі аптаның тапсырыстарына материал жететінін-жетпейтінін білесіз.
-
Қалдықтар. Есептегі сандар сөрелерде жатқанмен сәйкес келеді.
-
Мерзімдер. Клиентке мерзім көз мөлшерімен емес, цехтің жүктемесіне қарап айтылады.
-
Деректерді енгізу. Әр тапсырыс бірнеше кестеге емес, бір рет енгізіледі.
-
Анықтамалықтар. Номенклатура мен клиенттердің негізгі нұсқасы қайда екені түсінікті.
-
Алғашқы қадам. Енгізуді қай процестен бастайтыныңызды атай аласыз.
Кестелер мен 1С өндірістің қарқынына ілесе алмай жатса, процестеріңізді талдап, неден бастаған дұрыс екеніне кеңес береміз: дайын жүйеден бе, өз жүйеңізден бе, әлде екеуін байланыстырудан ба. Мұндай жүйелерді қалай жасайтынымызды CRM және ERP әзірлеу бетінде, ал өндірушілермен қалай жұмыс істейтінімізді «Өндірістік компанияға сайт» бетінде айтамыз. Жұмысымыздың мысалы — баспа платаларын өндіретін BOFPCB компаниясының сайты.